45141 – آناتومی بدن – دست

45141 – آناتومی بدن – دست

دست انسان یکی از پیچیده‌ترین و شگفت‌انگیزترین ساختارهای بدن است که نقش اساسی در انجام فعالیت‌های روزمره، از کارهای ظریف مانند نوشتن و نقاشی تا کارهای سنگین مانند بلند کردن اشیاء، ایفا می‌کند. دست از نظر آناتومی شامل مجموعه‌ای از استخوان‌ها، مفاصل، عضلات، تاندون‌ها، رباط‌ها، اعصاب و عروق خونی است که با هماهنگی بی‌نظیر خود، حرکات دقیق و قدرتمند را ممکن می‌سازند. در این پاسخ، به طور جامع و مفصل به آناتومی دست انسان پرداخته می‌شود.

تقسیم‌بندی کلی آناتومی دست

دست از نظر آناتومی به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود:

1. مچ دست (Wrist): ناحیه اتصال ساعد به دست که شامل استخوان‌های کارپال و مفاصل مرتبط است.
2. کف دست (Palm): بخش میانی دست که شامل استخوان‌های متاکارپال و بافت‌های نرم است.
3. انگشتان (Fingers): شامل استخوان‌های فالانکس و مفاصل بین آن‌ها.

دست در مجموع از 27 استخوان، چندین مفصل، و تعداد زیادی عضله و بافت همبند تشکیل شده است که در ادامه به تفصیل بررسی می‌شوند.

1. استخوان‌های دست (Bones of the Hand)

دست انسان شامل 27 استخوان است که به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

الف) استخوان‌های کارپال (Carpal Bones) – 8 استخوان

این استخوان‌ها در مچ دست قرار دارند و در دو ردیف پروکسیمال (نزدیک به ساعد) و دیستال (نزدیک به کف دست) چیده شده‌اند:

• ردیف پروکسیمال:
  1. استخوان اسکافوئید (Scaphoid): بزرگ‌ترین استخوان این ردیف، در سمت شست قرار دارد و شایع‌ترین استخوان مچ برای شکستگی است.
  2. استخوان لونیت (Lunate): در مرکز ردیف، کنار اسکافوئید.
  3. استخوان تری‌کوتروم (Triquetrum): در سمت انگشت کوچک، کنار لونیت.
  4. استخوان پیزی‌فرم (Pisiform): کوچک‌ترین استخوان، روی تری‌کوتروم قرار دارد و یک استخوان سزاموئید (Sesamoid Bone) محسوب می‌شود.
• ردیف دیستال:
  5. استخوان تراپزیوم (Trapezium): در سمت شست، مفصل با متاکارپال اول (شست) را تشکیل می‌دهد.
  6. استخوان تراپزوئید (Trapezoid): کنار تراپزیوم.
  7. استخوان کاپیتیت (Capitate): بزرگ‌ترین استخوان کارپال، در مرکز ردیف دیستال.
  8. استخوان همیتیت (Hamate): در سمت انگشت کوچک، دارای زائده‌ای به نام قلاب همیتیت (Hook of Hamate).

ب) استخوان‌های متاکارپال (Metacarpal Bones) – 5 استخوان

این استخوان‌ها در کف دست قرار دارند و هر کدام به یک انگشت متصل هستند. شماره‌گذاری آن‌ها از 1 (شست) تا 5 (انگشت کوچک) است. هر استخوان متاکارپال شامل سه بخش است:

• پایه (Base): متصل به استخوان‌های کارپال.
• تنه (Shaft): بخش میانی و بلند.
• سر (Head): متصل به فالانکس پروکسیمال انگشتان.

ج) استخوان‌های فالانکس (Phalanges) – 14 استخوان

هر دست شامل 5 انگشت است که هر انگشت (به جز شست) از 3 فالانکس تشکیل شده است:

• فالانکس پروکسیمال (Proximal Phalanx): نزدیک‌ترین بخش به متاکارپال.
• فالانکس میانی (Middle Phalanx): در وسط انگشت.
• فالانکس دیستال (Distal Phalanx): در نوک انگشت.

انگشت شست (Thumb) تنها 2 فالانکس دارد: پروکسیمال و دیستال.

2. مفاصل دست (Joints of the Hand)

دست شامل مفاصل متعددی است که امکان حرکات متنوع را فراهم می‌کنند. مهم‌ترین مفاصل عبارت‌اند از:

• مفصل رادیوکارپال (Radiocarpal Joint): مفصل اصلی مچ دست که بین استخوان رادیوس (Radius) ساعد و استخوان‌های کارپال ردیف پروکسیمال (اسکافوئید و لونیت) تشکیل می‌شود. این مفصل حرکات زیر را ممکن می‌سازد:
  • خم شدن (Flexion)
  • باز شدن (Extension)
  • انحراف شعاعی (Radial Deviation)
  • انحراف اولنار (Ulnar Deviation)

  نکته: استخوان اولنا (Ulna) مستقیماً با استخوان‌های کارپال مفصل نمی‌شود و از طریق یک دیسک غضروفی (Triangular Fibrocartilage Complex – TFCC) به مچ متصل است.

• مفاصل اینترکارپال (Intercarpal Joints): بین استخوان‌های کارپال، که حرکات لغزشی محدودی را فراهم می‌کنند و به انعطاف‌پذیری مچ کمک می‌کنند.
• مفاصل کارپومتاکارپال (Carpometacarpal Joints – CMC): بین استخوان‌های کارپال و متاکارپال. مفصل CMC شست (بین تراپزیوم و متاکارپال اول) بسیار متحرک است و حرکات زیر را ممکن می‌سازد:
  • دور شدن (Abduction)
  • نزدیک شدن (Adduction)
  • خم شدن (Flexion)
  • باز شدن (Extension)
  • مقابل قرار گرفتن (Opposition)
• مفاصل متاکارپوفالانژی (Metacarpophalangeal Joints – MCP): بین سر متاکارپال‌ها و فالانکس‌های پروکسیمال. این مفاصل حرکات خم شدن، باز شدن و تا حدی دور شدن و نزدیک شدن انگشتان را فراهم می‌کنند.
• مفاصل بین‌فالانژی (Interphalangeal Joints – IP): بین فالانکس‌ها. هر انگشت (به جز شست) دو مفصل IP دارد:
  • مفصل پروکسیمال (Proximal Interphalangeal Joint – PIP)
  • مفصل دیستال (Distal Interphalangeal Joint – DIP)

  شست تنها یک مفصل IP دارد. این مفاصل عمدتاً حرکات خم شدن و باز شدن را انجام می‌دهند.

3. عضلات دست (Muscles of the Hand)

عضلات دست به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: عضلات داخلی (Intrinsic) که در داخل دست قرار دارند و عضلات خارجی (Extrinsic) که در ساعد قرار دارند و تاندون‌هایشان به دست متصل است.

الف) عضلات داخلی (Intrinsic Muscles):

این عضلات مسئول حرکات ظریف و دقیق انگشتان هستند و به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

• عضلات تنار (Thenar Muscles): در پایه شست قرار دارند و مسئول حرکات شست هستند. شامل:
  • ابداکتور پولیسیس برویس (Abductor Pollicis Brevis): دور کردن شست.
  • فلکسور پولیسیس برویس (Flexor Pollicis Brevis): خم کردن شست.
  • اوپوننس پولیسیس (Opponens Pollicis): مقابل قرار دادن شست با سایر انگشتان.
  • ادداکتور پولیسیس (Adductor Pollicis): نزدیک کردن شست (این عضله جزو گروه تنار است اما عصب‌دهی متفاوتی دارد).
• عضلات هیپوتنار (Hypothenar Muscles): در پایه انگشت کوچک قرار دارند و مسئول حرکات انگشت کوچک هستند. شامل:
  • ابداکتور دیژتی مینیمی (Abductor Digiti Minimi): دور کردن انگشت کوچک.
  • فلکسور دیژتی مینیمی برویس (Flexor Digiti Minimi Brevis): خم کردن انگشت کوچک.
  • اوپوننس دیژتی مینیمی (Opponens Digiti Minimi): مقابل قرار دادن انگشت کوچک.
• عضلات میانی (Intermediate Muscles): در کف دست، بین متاکارپال‌ها قرار دارند و شامل:
  • لومبریکال‌ها (Lumbricals): 4 عضله که از تاندون‌های فلکسور دیژیتوروم پروفوندوس منشأ می‌گیرند و به فالانکس‌های پروکسیمال متصل می‌شوند. این عضلات مفاصل MCP را خم و مفاصل IP را باز می‌کنند.
  • اینتروسئوس‌ها (Interossei): شامل 4 عضله پشتی (Dorsal Interossei) که انگشتان را از خط وسط دست دور می‌کنند (Abduction) و 3 عضله کف‌دستی (Palmar Interossei) که انگشتان را به خط وسط نزدیک می‌کنند (Adduction).